before
after
 GPS 49°43'57"N 22°47'38"E

 Budowa fortu  

Fort IV „Optyń” zlokalizowany na wzgórzu o tej samej nazwie, odgrywał istotną rolę na południowym froncie Twierdzy Przemysl.
Położony pomiędzy baterią 3 (dziełem IIIa „Hermanowice”; odległym o 2370 m.) nad rzeką Wiar a fortem artyleryjskim V „Grochowce” (odległym o 3050 m.), m.in. dzięki tradytorom miał osłaniać międzypola tych fortów. Fort IV „Optyń” był najsilniej uzbrojonym dziełem południowego frontu twierdzy.
Nowy fort stawiano na miejscu starego prowizorycznego szańca (prawdopodobnie z lat 50-70-tych XIX wieku). Został tak zaprojektowany, by zminimalizować prace ziemne związane z kopaniem fos i sypaniem wałów. Lewe czoło pokrywało się z analogiczną częscią w szańcu, prawe wymagało przedłużenia, ponadto plac broni, lokalizacja koszar i schronu głównego oraz szyjowa częsć fosy odpowiadają wczesniejszym.
W zasięgu artylerii fortu znajdowały się wzgórza w okolicy Kupiatycz i Małkowic. Wschodni tradytor ogniem czterech 12-cm armat M. 96 bronił doliny Wiaru oraz przebiegającej tamtędy szosy i linii kolejowej do Chyrowa. Zachodni tradytor, tak samo uzbrojony, górował nad sprzyjającą do ataku doliną przed fortem V „Grochowce”.
Do prowadzenia dalekiej obrony służyło szesć dział M. 61/80 kalibru 15 cm rozmieszczonych w otwartych stanowiskach pomiędzy poprzecznicami na czołowym wale.
Obrona bliska prowadzona była z dwóch baterii pancernych umieszczonych na styku czoła i barków; w każdej zainstalowano po dwa dział M. 94 kalibru 8 cm w wieżach pancernych. Flankowanie fosy należało do dwóch kojców grodzowych oraz koca szyjowego. W kojcach grodzowych zamontowano po cztery karabiny maszynowe M. 93 kalibru 8 mm oraz po szesć karabinów ręcznych na stałych lawetach. W kojcu szyjowym umieszczono cztery karabiny maszynowe i cztery ręczne. W kojcach grodzowych znajdowały się po dwa urządzenia do chłodzenia karabinów maszynowych, w kojcu szyjowym jedno.
Po wprowadzeniu do uzbrojenia karabinów maszynowych Schwarzlose M 7(M 7/12) zastąpiono nimi karabiny M. 93.
Tradytor wraz z baterią pancerną oraz kojcem grodzowym tworzyły strukturalnie jedną całosć-kompleks skrzydłowy. Podobnie koszary szyjowe wraz kojcem szyjowym, schronem głównym i pomieszczeniem na studnię stanowiły jeden budynek o rozwiniętym rzucie. Bezposredniego dostępu do fortu broniła fosa (na odcinku czołowym i barkowym głęboka na 10 m, zas w szyi na 5 m), na całym obwodzie ostrzeliwana z kojców.
Dziedziniec przed koszarami ponadto mógł być ostrzeliwany ze strzelnic umieszczonych w okiennicach pancernych koszar. Przedpole, przeciwskarpę oraz dno fosy obsadzono ciernistymi krzewami(głogiem) utrudniającymi poruszanie się. U stóp skarpy nasadzono jeden rząd akacji (robinii), które oplecione drutem kolczastym tworzyły trudną do przebycia przeszkodę.
Załoga fortu składała się z 9 oficerów oraz 439 żołnierzy niższych szarż (piechota: 4 oficerów i 232 żołnierzy; artylerzysci: 4 oficerów i 202 żołnierzy; ponadto: komendant fortu, lekarz, 2 sanitariuszy, telefonista, 6 pionierów).
Na początku 1897 roku pierwotny ogólny projekt fortu pułkownika Albina Judy, ówczesnego szefa inżynierii w Przemyslu , został przedstawiony c. i k. ministerstwu wojny. Po odpowiedzi i uwagach ministerstwa szczegółowy projekt stworzył pułkownik August Loninger. W 1897 roku z ósmego departamentu c. i k. ministerstwa wojny wyszedł rozkaz nr 1105 dotyczący rozpoczęcia budowy fortu IV „Optyń”. Prace rozpoczęły się 12 czerwca 1897 roku a zakończyły 15 czerwca 1900 roku. W okresie zimowym, to jest od połowy grudnia do połowy kwietnia, prace wstrzymywano.
Od rozpoczęcia robót do 1 listopada 1899 roku budową kierował kapitan Fryderyk von Tilzer, dowódca 11 batalionu pionierów. Po nim kierownictwo prac objął podpułkownik Wenzel Thurnherr, dowodzący 8 batalionem pionierów. Ponadto prace nadzorowali: wojskowy majster budowlany Alojzy Svoboda oraz wojskowy księgowy budowlany II klasy Wiktor Schimka.

Tekst opracował:
Tomasz Idzikowski



 Modernizacje fortu po kapitulacji twierdzy.  

Fort IV „Optyń” jako broniący doliny Wiaru odegrał dużą rolę podczas pierwszego oblężenia Twierdzy Przemysl.
W dniach 6, 7, i 8 pazdziernika 1915 roku podczas generalnego szturmu na twierdzę został trafiony łącznie 230 pociskami (głównie w rejonie baterii pancernych oraz tradytorów).
W drugim oblężeniu Rosjanie nie przeprowadzili już szturmów na forty. Dnia 22 marca 1915 roku Austriacy wysadzili najistotniejsze elementy obronne fortów (baterie pancerne, tradytory, kojce) i poddali twierdzę.
Fort „Optyń” zaczęto przystosowywać do ponownej obrony jako dzieło piechoty już za krótkotrwałego panowania Rosjan. Stanowiska na wałach uzupełniono workami z piaskiem. Kolejną adaptacją, prawdopodobnie wykonaną już przez Austriaków po odbiciu twierdzy w czerwcu 1915 roku, była zmiana obrony fosy. W czołowym odcinku fosy na osi fortu wykonano dużych rozmiarów ziemno-drewnianą kaponierę o rozdzielonych ziemnym wałem stanowiskach strzeleckich prawo- i lewostronnych. Natomiast barkowych odcinków fosy broniły dwa ziemno-drewniane stanowiska umieszczone w miejscu łączenia barkowych odcinków fosy z szyjowym.

Tekst opracował:
Tomasz Idzikowski



 Plan fortu.